Een job die niet aansluit bij je studies, is dat zo erg?

Slechts de helft van TSO- en BSO-leerlingen wil later een job die aansluit bij zijn studie. Maar is dat wel zo erg? Van richting veranderen tijdens de overgang van onderwijs naar de arbeidsmarkt wordt vaak gezien als het resultaat van een verkeerde studiekeuze tijdens de schoolloopbaan. Verkeerde studie- en loopbaankeuzes bestaan echter niet, zolang jongeren kunnen reflecteren over hun veranderende interesses, motieven en talenten en een beslissing kunnen nemen waar ze achter staan.

Pop-upschrijver: Heidi Knipprath, onderzoeksexpert aan het HIVA - Onderzoeksinstituut voor Arbeid en Samenleving

Uit een bevraging onder leerlingen van de derde graad TSO en BSO bleek dat bij de overgang naar de arbeidsmarkt slechts 55% procent van hen een job wil uitoefenen die aansluit bij zijn studierichting (Knipprath & Nicaise, 2016*). Dit klinkt waarschijnlijk erg verontrustend voor beleidsmakers en onderwijsverstrekkers. En er zullen ongetwijfeld economen te vinden zijn die op basis van een financieel model kunnen berekenen wat de maatschappelijke kost van een ‘verkeerde’ studiekeuze is. Maar is dit echt wel zo erg?

Saskia van Uffelen, CEO van Ericsson Belux, vertelde tijdens een lezing afgelopen februari aan de KU Leuven over jongeren die vandaag in het hoger onderwijs een studie aanvangen die niet aansluit bij hun studierichting in het secundair onderwijs. Ze maken vervolgens na de hogere studies een wereldreis, proeven vluchtig van het aanbod op de arbeidsmarkt, volgen nog een extra master en gaan uiteindelijk van start met hun arbeidsloopbaan om te belanden in een functie die nog maar weinig te maken heeft met hun hogere studies. En, o ja, na verloop van tijd maken ze ook nog eens een inhoudelijke carrièreswitch of nemen loopbaanonderbreking. Jongeren blijven dus niet bij dezelfde werkgever voor de rest van hun leven.

Jongeren groeien en ontdekken zichzelf tijdens hun schoolloopbaan

In het nieuwe loopbaandenken nemen (jong)volwassenen verantwoordelijkheid om de eigen loopbaan te sturen.

Er staat dus een dynamische loopbaan te wachten voor jongeren die vandaag de schoolbanken verlaten. Want wat Saskia Van Uffelen beschreef is lang geen science fiction meer. Dit fenomeen past binnen het nieuwe loopbaandenken waarbij (jong)volwassenen verantwoordelijkheid nemen om de eigen loopbaan te sturen. Ze moeten daarom goed kunnen nadenken over de eigen interesses, motieven en kwaliteiten en de richting die ze willen uitgaan in hun levensloopbaan, want het leven is meer dan werken alleen. We noemen deze vaardigheden loopbaancompetenties. Het ontwikkelen en toepassen van deze loopbaancompetenties wordt loopbaanleren genoemd, naar het voorbeeld van het Nederlandse onderzoek door prof. Marinka Kuijpers.

Jongeren die beslissen op de arbeidsmarkt een job te zoeken die inhoudelijk niet aansluit bij hun afstudeerrichting zijn dus geen uitzondering. Ze hebben naar hun gevoel ook geen verkeerde studiekeuze gemaakt in het secundair onderwijs. Deze leerlingen in ons onderzoek over loopbaanleren stonden wel degelijk bewust achter hun keuze toen ze een studierichting kozen in het derde middelbaar. Maar zij groeiden, ontdekten de wereld, ontdekten zichzelf en meer nog, kregen dankzij werkplekleren inzicht in de eigen interesses en motieven.

Deze jongeren gingen in dialoog over hun interesses en kwaliteiten met leerkrachten, familie, vrienden en kennissen om vervolgens een keuze te nemen waar ze achter staan. Sommigen van hen kregen daarbij gepaste ondersteuning vanuit de school en ondernamen actie, waaronder bijscholing. Zij hebben met andere woorden de principes van loopbaanleren toegepast. Een meisje in de studierichting bakkerij besloot op die manier sociaal werk te zullen gaan studeren, een jongen uit auto-elektriciteit een job te zoeken in de financiële sector etc.

Inhoudelijk lijkt er geen match te zijn, maar de competenties die zij verwierven in hun studierichting, en buiten school, in de jeugdbeweging en elders kunnen ook aangewend worden in hun latere (onderwijs)loopbaan. Het antwoord lijkt dus nee te zijn: een andere richting uitgaan, hoeft niet erg te zijn.

Breken met de keuze die het watervalsysteem heeft opgedrongen

Maar, niet alle leerlingen die bewust kiezen voor een andere richting op de arbeidsmarkt, komen op deze manier tot een dergelijke beslissing. Een glas dat halfvol is, is ook halfleeg. Er is namelijk ook een groep jongeren die vanwege het watervalsysteem naar een studierichting gestuurd worden waarvoor ze niet warm lopen. (De helft van middelbare scholieren in TSO en BSO stroomt in vanuit een andere onderwijsvorm!)

Onderwijsloopbaanbegeleiding mag niet langer gezien worden als het moeten maken van de enige en juiste keuze die niet meer kan veranderen, maar als een continu proces van reflectie en dialoog. 

Voor hen is het afstuderen het ideale moment om te breken met het afgelegde parcours en een omslag te maken. Dit zien we vooral in studierichtingen zoals kantoor, verkoop en Sociale en Technische Wetenschappen waarnaar leerlingen worden gestuurd wanneer ze minder goed hebben gepresteerd in het ASO of een andere studierichting. De inhoud van de richting boeit hen minder en het afstuderen van de middelbare school lijkt dan een ideale kans om zelf hun eigen richting te bepalen. Vaak houdt dat verder studeren in, wat dan helaas door leerkrachten ontmoedigd wordt en waarvoor de leerling weinig begeleiding of informatie krijgt.

Onderwijsloopbaangeleiding is niettemin ook voor deze leerlingen noodzakelijk om hen te helpen zichzelf te ontdekken, over zichzelf te reflecteren en gefundeerde keuzes te maken. En dit start het liefst zo vroeg mogelijk, volgens leerlingen.

Onderwijsloopbaanbegeleiding mag daarbij niet langer gezien worden als het moeten maken van de enige en juiste keuze die niet meer kan veranderen, maar als een continu proces van reflectie en dialoog. Ons onderzoek naar loopbaanleren toonde aan dat zowel het opdoen van praktische ervaringen als informele loopbaangesprekken leerlingen kan helpen bij het maken van keuzes.

Loopbaanbegeleiding voor iedereen

Loopbaanbegeleiding is niet alleen relevant voor leerlingen in technische studierichtingen en het beroepsonderwijs, maar ook voor leerlingen en studenten in het algemeen secundair en hoger onderwijs. En, voor volwassenen die de initiële schoolloopbaan achter zich hebben gelaten.

Loopbaanbegeleiding is zowel een taak van het individu, familie als van het onderwijs, de overheid en de werkgever.

Bovendien is deze begeleiding niet enkel de verantwoordelijkheid van het individu, wat het nieuwe loopbaandenken vaak doet suggereren. Nee, loopbaanbegeleiding is zowel een taak van het individu, familie, als van het onderwijs, de overheid en de werkgever.

In het onderwijs is een eerste belangrijke stap het opleiden van leerkrachten om coachende gesprekken te kunnen voeren met leerlingen op informele en interactieve wijze, en in een sfeer van vertrouwen. Meer aandacht hiervoor in de lerarenopleiding is noodzakelijk. Op deze manier kunnen (jong)volwassenen beter voorbereid worden op hun levensloopbaan.

*Knipprath, H., & Nicaise, I. (2016). Loopbaanleren in voltijds BSO en TSO. Een onderzoek naar de relatie tussen de loopbaanleeromgeving, loopbaancompetenties en loopbaanactualisatie. Leuven: Steunpunt Studie- en Schoolloopbanen.

Dit opiniestuk verscheen eerder op kuleuvenblogt.be.

Publicatiedatum: 27/09/2017 - 07:00

Blog

20/02/18 - 07:03 3D-HR: omlaag, omhoog en opzij24/01/18 - 17:37 Cultuur + Technologie + Data = Employee Engagement17/01/18 - 10:01 Kijk niet enkel met je organisatiebril14/12/17 - 07:07 Pleidooi voor een gereduceerd werknemersstatuut12/11/17 - 19:48 WisKeys 2 jaar!25/10/17 - 08:57 Liefde op het eerste gezicht hoeft niet18/10/17 - 07:55 Burn-outcoaches bestaan niet11/10/17 - 06:49 Hoe verantwoordelijk is de leider?19/09/17 - 06:46 Wat als … je werkgever je leven redt?20/07/17 - 10:20 Waarom vaders evenveel ouderschapsverlof moeten nemen

Arbeidsmarkt & -beleid

15/02/18 - 18:48 Woord 'quota' uitspreken al voldoende voor dialoog08/02/18 - 06:34 De uitdaging ligt in de platformeconomie01/02/18 - 06:44 Uitzendarbeid: vaste motieven maar dynamische sector31/01/18 - 07:13 Rekruteren achter tralies30/01/18 - 17:42 Verpleegkundige is grootste knelpuntberoep30/01/18 - 17:08 Vlaanderen start met ‘skills strategie’25/01/18 - 06:31 Mexicanen kloppen 65% meer uren dan Duitsers16/01/18 - 15:29 Hoe belangrijk vindt u duurzaamheid? Doe mee aan onderzoek11/01/18 - 06:15 8 jobs die de toekomst zullen doorstaan10/01/18 - 15:54 Pact tegen krapte op de arbeidsmarkt

HRM

24/01/18 - 11:41 Online test moet burn-out voorkomen18/01/18 - 07:22 En toen liep het mis! Interne communicatie.15/01/18 - 15:41 Wat je zegt, kan je je job kosten11/01/18 - 06:20 HR, steward van cultuur en engagement04/01/18 - 11:29 Nieuwsgierig naar het nieuwe HR-jaar?20/12/17 - 11:16 De grootste HR-uitdagingen in 2018-201918/12/17 - 10:30 HR: haat en liefde voor artificiële intelligentie13/12/17 - 19:47 Complexiteitstheorie in een HR-jasje29/11/17 - 10:48 Is GDPR een gevaar voor HR?28/11/17 - 06:54 Cegeka: left brain with a touch of right

Leiderschap

14/02/18 - 14:15 WC-rol belangrijker dan vertrouwelijke info07/02/18 - 11:59 Ongestoord doorwerken maakt ons gelukkig07/02/18 - 10:52 Geef ook kmo’s CSR-bloed06/02/18 - 15:17 Is pesten een overroepen of verdoken probleem?30/01/18 - 06:13 Havenbedrijf Antwerpen, ENGIE en Lidl focussen op CSR23/01/18 - 09:30 Het gevaar van verregaande verbondenheid17/01/18 - 16:59 Klagen we nu beter wel of niet?06/12/17 - 06:55 We concentreren ons gemakkelijker in een koffiebar29/11/17 - 20:12 Voor amper 1 op 8 werknemers klopt imago werkgever met realiteit22/11/17 - 07:47 Daar zit muziek in

Juridisch

08/02/18 - 08:00 Werklozen, opgelet met hobby’s en vriendendiensten!25/01/18 - 06:26 Dwingend verlof is niet zomaar verlof21/12/17 - 06:18 Wie dronken is op het werk…07/12/17 - 07:10 Bedrijf verkocht: nieuwe bazen, nieuwe wetten?23/11/17 - 07:08 De almacht van de sociale inspectie09/11/17 - 07:14 Ook ziekte kent zijn regels19/10/17 - 07:11 Anciënniteit, het sleutelelement bij ontslag05/10/17 - 07:20 Wat zet de staker op het spel?26/09/17 - 17:34 Thematisch verlof pikt tijdskrediet in21/09/17 - 07:09 Wat met de bedrijfswagen op het einde van de rit?

Jobhop

08/02/18 - 06:49 Jobhop: Isabelle Sonneville07/02/18 - 16:42 Jobhop: Els Jans07/02/18 - 16:31 Jobhop: Evy Verwimp07/02/18 - 16:22 Jobhop: Fanya Verpoorten31/01/18 - 17:24 Jobhop: Tiny Coppens31/01/18 - 17:21 Jobhop: William Van Erdeghem31/01/18 - 17:14 Jobhop: Jesse Segers30/01/18 - 18:37 Jobhop: Annelies Missotten24/01/18 - 17:57 Jobhop: Philippe Van Remortel24/01/18 - 17:13 Jobhop: Maria Alexandrakis

Events

20/02/18 - 12:29 Meer events?13/02/18 - 12:54 Masterclass Recruitment Analytics06/02/18 - 09:33 Arbeidsre-integratie bij langdurige ziekte22/12/17 - 11:18 De uitdagingen van Arbeidsmarkt 4.0 - Gratis kaarten voor WisKeys-lezers19/10/17 - 11:35 CSR Professional of the Year - GRATIS TICKETS voor WisKeys-lezers19/09/17 - 14:53 Conferentie #HRPRO10011/09/17 - 12:59 The future of HR: employee engagement is key01/09/17 - 13:11 Evidence based HR01/09/17 - 12:37 Leaders Lunch: Trust at Work10/05/17 - 21:08 The Future of Organising

Dossiers

06/11/17 - 16:36 De toekomst in beweging12/10/17 - 05:39 Innoverende HR in de praktijk07/09/17 - 07:48 De arbeidswet ontrafeld15/06/17 - 09:47 Re-integratie = kansen benutten14/06/17 - 09:00 #LerenuitBoeken01/06/17 - 06:18 Mini-dossier: duurzame loopbanen18/05/17 - 09:57 Zinvol werk: de sleutel tot weerbaarheid04/05/17 - 06:24 Competentie- en talentmanagement in slakkengang24/04/17 - 16:33 Als de centen (niet) rollen30/03/17 - 11:11 Survival of the fittest