Digitalisering: uitdagingen worden opportuniteiten

DOSSIER LANGER WERKEN - Digitalisering, robotisering en artificiële intelligentie genereren vooruitgang. Ze maken het werk draaglijker, comfortabeler, makkelijker, efficiënter. Het zijn krachtige hefbomen om de uitdaging van langer en werkbaar werken waar te helpen maken. Maar wat is hun impact op de arbeidsmarkt en -organisatie?

Technologische innovaties en tools vinden steeds sneller hun weg naar de werkvloer. De impact van digitalisering op de arbeidsmarkt is drieledig. Bij situaties waarbij machines de taak van mensen overnemen, speelt het substitutie- of verdringingseffect, waarbij machines taken van mensen overnemen. Soms verbeteren machines en robots de arbeidsomstandigheden door mensen in hun job bij te staan en de efficiëntie en productiviteit helpen verhogen. Dat is het complementair effect. Men spreekt van een productiviteitseffect als de technologie extra productiemogelijkheden, meer economische groeikansen en dus ook jobs helpt creëren.

Het verleden bewijst dat technologische revoluties op lange termijn garant staan voor extra jobs. Er is geen reden om aan te nemen dat het met de digitale omwenteling anders zal evolueren. In 2016 vroeg het Wereld Economisch Forum (WEF) aan personeelsverantwoordelijken wereldwijd in welke jobcategorieën de werkgelegenheid zou toenemen. Niet onverwacht scoren de meer technische profielen sterk op de lijst. Denk aan data-analisten, computer- en wiskundespecialisten, architecten, ingenieurs, productontwikkelaars. Maar ook HR-profielen, managers en PR-experts staan hoog in de rangschikking.

Mensen ervaren de digitalisering en robotisering nog al te vaak als een mogelijke bedreiging.

Toch wint op korte termijn de ‘angst’ het van de hoop. Veel mensen ervaren digitalisering en robotisering nog te vaak als een mogelijke bedreiging. Ze vrezen dat ze niet zullen kunnen volgen, altijd bereikbaar moeten zijn, hun baan gaan verliezen … De Hoge Raad voor de Werkgelegenheid (HRW) berekende (*1) dat in België ongeveer 39% van de jobs op termijn automatiseerbaar is. Vooral administratief en dienstverlenend personeel, verkopers en ambachtslieden dreigen te worden getroffen.

Weinig jobs zullen volledig automatiseren

Optimistische critici stellen dat niet zozeer het beroep zal worden geautomatiseerd, dan wel deeltaken ervan. Vertrekkend van zo’n taakgeoriënteerde methodologie (*2) stelde de HRW de cijfers bij naar beneden: nog bij 7% van de jobs in België is de kans op automatisering groot. Het is dus niet omdat deeltaken worden geautomatiseerd dat het beroep automatisch in gevaar komt, want de jobinhoud evolueert mee met de technologische ontwikkelingen. Sommige opdrachten zullen waarschijnlijk in mensenhanden blijven, vooral die taken die intuïtie, gezond verstand en creativiteit vergen of taken die gekoppeld zijn aan sociale interactie, emotionele intelligentie, ethiek, moraliteit, politiek, zintuiglijke ervaring enzovoort.

Deze nuancering opent de poort naar opportuniteiten, naar kansen om de job efficiënter en performanter uit te voeren dan vroeger. Bedreigingen worden uitdagingen. Uitdagingen worden opportuniteiten. Anders gezegd: trends als digitalisering, automatisering en artificiële intelligentie moeten we niet afstoten, maar omarmen en er maximaal voordeel uithalen.

Nieuwe taken, nieuwe jobinhoud

Ondanks de positieve effecten van de digitalisering verwachten onderzoekers een polarisatie van de arbeidsmarkt.

Bestaande beroepen krijgen een nieuwe invulling omdat bepaalde deeltaken worden geautomatiseerd – en dus verdwijnen – waardoor de medewerker meer aandacht kan besteden aan andere deeltaken. In de zorgsector bijvoorbeeld komt dankzij de automatisering van administratief werk meer tijd vrij voor persoonlijke zorgverlening.

Ondanks de positieve effecten van de digitalisering en automatisering verwachten onderzoekers een polarisatie van de arbeidsmarkt. De kloof tussen hoog- en laaggekwalificeerde jobs zal verbreden ten nadele van de middengekwalificeerde banen. Vooral de vraag naar talent gespecialiseerd in nieuwe (data)technologie boomt al een tijdje. Met als mogelijk gevolg dat een middengekwalificeerde medewerker ofwel zijn heil zoekt in een lager gekwalificeerde job en zo de laagst geschoolden uit de markt dreigt te duwen. Ofwel zijn vaardigheden bijspijkert om voor hoger gekwalificeerde banen in aanmerking te komen.

Duidelijk is dat iedereen zijn e-vaardigheden zal moeten aanscherpen om zijn inzetbaarheid te versterken. Maar ook andere vaardigheden, zoals sociale intelligentie en computergericht denken winnen aan belang. Volgens een recente studie van de Europese Commissie (*3) heeft 44% van de werknemers in de EU onvoldoende e-vaardigheden. Dat is een groot probleem. Het versterkt enerzijds de groeiende mismatch op de arbeidsmarkt. Anderzijds wordt het voor oudere of laaggeschoolde en minder e-beslagen medewerkers moeilijker om te solliciteren via een gedigitaliseerd rekruteringsproces (lees ook: ‘Een leven lang loopbaan plannen’).

Lees ook: Ook arbeidsorganisatie en -relaties voelen effecten van digitalisering

Bronnen:

  • OVER-WERK, ‘De impact van de digitalisering op de Europese arbeidsmarkt’, Acco, 1/2016
  • Nationale Arbeidsraad/Centrale Raad voor het Bedrijfsleven, ‘Diagnose van de sociale partners over digitalisering en deeleconomie’, 10/2017
  • Hoge Raad voor de Werkgelegenheid, ‘Digitale economie en arbeidsmarkt’, 2016
  • *1: De Hoge Raad voor de Werkgelegenheid gebruikte de methode van Frey & Osborne die de automatiseerbaarheid van beroepen evalueert op basis van de jobinhoud.
  • *2: Arntz, M., T. Gregory en U. Zierahn, ‘The risk of automation for jobs in OECD countries: A comparative analysis’, 2016 - OECD Social, Employment and Migration Working Papers No. 189. Paris: OECD Publishing.

Auteurs: Katleen Weytjens & VBO - Dit artikel verschijnt ook in VBO Reflect #16.

Dit artikel maakt deel uit van het dossier 'Langer werken: hoe worden we samen 100?'.
Publicatiedatum: 14/06/2018 - 06:27

Arbeidsmarkt & -beleid

18/10/18 - 09:12 Pendelen: de hel of tijd om weg te dromen?11/10/18 - 07:10 VDAB zet extra digitale tools en artificiële intelligentie in10/10/18 - 17:46 ACV gaat lekker eten10/10/18 - 11:11 4 op 5 bedienden kregen minder dan 1% opslag04/10/18 - 07:24 Waarom zou je een vluchteling aanwerven?03/10/18 - 17:37 Economische werkloosheid komt nog nauwelijks voor26/09/18 - 23:33 Uitkeringen: moeten ze nu stijgen of sneller dalen?20/09/18 - 07:10 “Talent, dat heb ik niet…”17/09/18 - 17:22 Taal is een competentie, geen voorwaarde13/09/18 - 06:13 Naar nieuwe (flexibele) vormen van werk

HRM

18/10/18 - 06:13 Tips: Hoe ondersteun je cruciale fases van het onboardingproces?17/10/18 - 15:31 1 op 100 werknemers ervaart wekelijks ongewenst seksueel gedrag11/10/18 - 07:12 Hoe digitaal zijn werkzoekenden?04/10/18 - 07:00 Opslag, maar niet in loon27/09/18 - 07:19 Mobiliteitsbudget of -vergoeding, wat is de beste keuze?26/09/18 - 21:03 Onboarding. Wie verwelkomt de nieuwkomer?26/09/18 - 17:29 Mobiliteit: maak jij van pendelen een vloek of een zegen?20/09/18 - 06:37 Is thuiswerken een beloning of straf?12/09/18 - 15:43 Demografiefonds: werkbaar werk voor 45.000 in chemie11/09/18 - 07:12 Kritiek op coworking

Leiderschap

25/09/18 - 07:37 Vergroot je netwerk … in de fitness05/09/18 - 13:55 Hoe word je CEO?23/08/18 - 07:25 Je zal voortaan vegetariër zijn08/08/18 - 06:40 Vrouwen zijn klaar voor de top maar is de top klaar voor vrouwen?13/06/18 - 19:23 Persoonlijkheid leidinggevende mannen en vrouwen verschilt nauwelijks07/06/18 - 06:34 De feiten, niets dan de feiten28/05/18 - 08:45 Het is de schuld van het schuldgevoel23/05/18 - 10:24 Kantoorhond verjaagt stress15/05/18 - 06:19 Dansen met collega’s27/04/18 - 12:47 Tijd geven aan de maatschappij

Juridisch

18/10/18 - 07:22 Bonus: Hoe kan je voordelig belonen voor collectief lager verzuim?04/10/18 - 07:56 Stap je over naar de concurrent? Opletten!20/09/18 - 06:46 Kosten eigen aan werkgever, hoe zit dat weer?06/09/18 - 06:20 Weg met de loonkloof!23/08/18 - 07:23 Te laat op het werk, dus geen loon?09/08/18 - 06:36 Was het vrije keuze of keuze onder dwang?26/07/18 - 06:31 Zorg dat aanneming geen verboden terbeschikkingstelling wordt12/07/18 - 06:14 Wat als je werknemer bedrijfsgeheimen doorvertelt?05/07/18 - 05:54 Flexibel ouderschapsverlof wordt mogelijk28/06/18 - 06:55 Wat als je werknemer in de politiek gaat?

Blog

20/06/18 - 19:06 Van oorlog om talent naar opportuniteit?13/06/18 - 16:19 6 tips om de thuiswerkplek succesvol te implementeren02/05/18 - 07:20 Stapvoets is de snelste weg naar een betere mobiliteit26/03/18 - 10:23 Ken jij de vier Aziatische carrièreopties?06/03/18 - 06:50 Bescheidenheid siert ook een leider01/03/18 - 06:35 Ik heb het gehad met de files...20/02/18 - 07:03 3D-HR: omlaag, omhoog en opzij24/01/18 - 17:37 Cultuur + Technologie + Data = Employee Engagement17/01/18 - 10:01 Kijk niet enkel met je organisatiebril14/12/17 - 07:07 Pleidooi voor een gereduceerd werknemersstatuut

Jobhop

18/10/18 - 06:48 Jobhop: Lodi Planting17/10/18 - 15:54 Jobhop: Karine Vandenberghe17/10/18 - 15:50 jobhop: Dominique Vosse17/10/18 - 15:37 Jobhop: Ilona Becks10/10/18 - 21:19 Jobhop: Wesley Moreels10/10/18 - 21:08 jobhop: Michelle Van Looy10/10/18 - 20:58 Jobhop: Tama Heps10/10/18 - 20:58 Jophop: Karolien Lenaerts03/10/18 - 21:04 jobhop: Els Urbanczyk03/10/18 - 20:47 Jobhop: Bart Cambré

Events

04/10/18 - 15:21 Iedereen coachee07/06/18 - 16:18 HR-GALA 2018, met voorprogramma MOBILITEIT11/04/18 - 08:44 Werkgeluk 202019/03/18 - 09:53 HR in de zorg: Is leren de geheime superkracht?20/02/18 - 12:29 Meer events?13/02/18 - 12:54 Masterclass Recruitment Analytics06/02/18 - 09:33 Arbeidsre-integratie bij langdurige ziekte22/12/17 - 11:18 De uitdagingen van Arbeidsmarkt 4.019/10/17 - 11:35 CSR Professional of the Year - GRATIS TICKETS voor WisKeys-lezers19/09/17 - 14:53 Conferentie #HRPRO100

Dossiers

06/06/18 - 22:18 Langer werken: hoe worden we samen 100?24/05/18 - 07:22 Recruitment analytics14/03/18 - 16:42 De hartslag van arbeidsmarkt 4.021/02/18 - 16:26 CSR is een trend, geen hype07/12/17 - 07:48 De arbeidswet ontrafeld06/11/17 - 16:36 De toekomst in beweging12/10/17 - 05:39 Innoverende HR in de praktijk15/06/17 - 09:47 Re-integratie = kansen benutten14/06/17 - 09:00 #LerenuitBoeken01/06/17 - 06:18 Mini-dossier: duurzame loopbanen