Digitalisering: uitdagingen worden opportuniteiten

DOSSIER LANGER WERKEN - Digitalisering, robotisering en artificiële intelligentie genereren vooruitgang. Ze maken het werk draaglijker, comfortabeler, makkelijker, efficiënter. Het zijn krachtige hefbomen om de uitdaging van langer en werkbaar werken waar te helpen maken. Maar wat is hun impact op de arbeidsmarkt en -organisatie?

Technologische innovaties en tools vinden steeds sneller hun weg naar de werkvloer. De impact van digitalisering op de arbeidsmarkt is drieledig. Bij situaties waarbij machines de taak van mensen overnemen, speelt het substitutie- of verdringingseffect, waarbij machines taken van mensen overnemen. Soms verbeteren machines en robots de arbeidsomstandigheden door mensen in hun job bij te staan en de efficiëntie en productiviteit helpen verhogen. Dat is het complementair effect. Men spreekt van een productiviteitseffect als de technologie extra productiemogelijkheden, meer economische groeikansen en dus ook jobs helpt creëren.

Het verleden bewijst dat technologische revoluties op lange termijn garant staan voor extra jobs. Er is geen reden om aan te nemen dat het met de digitale omwenteling anders zal evolueren. In 2016 vroeg het Wereld Economisch Forum (WEF) aan personeelsverantwoordelijken wereldwijd in welke jobcategorieën de werkgelegenheid zou toenemen. Niet onverwacht scoren de meer technische profielen sterk op de lijst. Denk aan data-analisten, computer- en wiskundespecialisten, architecten, ingenieurs, productontwikkelaars. Maar ook HR-profielen, managers en PR-experts staan hoog in de rangschikking.

Mensen ervaren de digitalisering en robotisering nog al te vaak als een mogelijke bedreiging.

Toch wint op korte termijn de ‘angst’ het van de hoop. Veel mensen ervaren digitalisering en robotisering nog te vaak als een mogelijke bedreiging. Ze vrezen dat ze niet zullen kunnen volgen, altijd bereikbaar moeten zijn, hun baan gaan verliezen … De Hoge Raad voor de Werkgelegenheid (HRW) berekende (*1) dat in België ongeveer 39% van de jobs op termijn automatiseerbaar is. Vooral administratief en dienstverlenend personeel, verkopers en ambachtslieden dreigen te worden getroffen.

Weinig jobs zullen volledig automatiseren

Optimistische critici stellen dat niet zozeer het beroep zal worden geautomatiseerd, dan wel deeltaken ervan. Vertrekkend van zo’n taakgeoriënteerde methodologie (*2) stelde de HRW de cijfers bij naar beneden: nog bij 7% van de jobs in België is de kans op automatisering groot. Het is dus niet omdat deeltaken worden geautomatiseerd dat het beroep automatisch in gevaar komt, want de jobinhoud evolueert mee met de technologische ontwikkelingen. Sommige opdrachten zullen waarschijnlijk in mensenhanden blijven, vooral die taken die intuïtie, gezond verstand en creativiteit vergen of taken die gekoppeld zijn aan sociale interactie, emotionele intelligentie, ethiek, moraliteit, politiek, zintuiglijke ervaring enzovoort.

Deze nuancering opent de poort naar opportuniteiten, naar kansen om de job efficiënter en performanter uit te voeren dan vroeger. Bedreigingen worden uitdagingen. Uitdagingen worden opportuniteiten. Anders gezegd: trends als digitalisering, automatisering en artificiële intelligentie moeten we niet afstoten, maar omarmen en er maximaal voordeel uithalen.

Nieuwe taken, nieuwe jobinhoud

Ondanks de positieve effecten van de digitalisering verwachten onderzoekers een polarisatie van de arbeidsmarkt.

Bestaande beroepen krijgen een nieuwe invulling omdat bepaalde deeltaken worden geautomatiseerd – en dus verdwijnen – waardoor de medewerker meer aandacht kan besteden aan andere deeltaken. In de zorgsector bijvoorbeeld komt dankzij de automatisering van administratief werk meer tijd vrij voor persoonlijke zorgverlening.

Ondanks de positieve effecten van de digitalisering en automatisering verwachten onderzoekers een polarisatie van de arbeidsmarkt. De kloof tussen hoog- en laaggekwalificeerde jobs zal verbreden ten nadele van de middengekwalificeerde banen. Vooral de vraag naar talent gespecialiseerd in nieuwe (data)technologie boomt al een tijdje. Met als mogelijk gevolg dat een middengekwalificeerde medewerker ofwel zijn heil zoekt in een lager gekwalificeerde job en zo de laagst geschoolden uit de markt dreigt te duwen. Ofwel zijn vaardigheden bijspijkert om voor hoger gekwalificeerde banen in aanmerking te komen.

Duidelijk is dat iedereen zijn e-vaardigheden zal moeten aanscherpen om zijn inzetbaarheid te versterken. Maar ook andere vaardigheden, zoals sociale intelligentie en computergericht denken winnen aan belang. Volgens een recente studie van de Europese Commissie (*3) heeft 44% van de werknemers in de EU onvoldoende e-vaardigheden. Dat is een groot probleem. Het versterkt enerzijds de groeiende mismatch op de arbeidsmarkt. Anderzijds wordt het voor oudere of laaggeschoolde en minder e-beslagen medewerkers moeilijker om te solliciteren via een gedigitaliseerd rekruteringsproces (lees ook: ‘Een leven lang loopbaan plannen’).

Lees ook: Ook arbeidsorganisatie en -relaties voelen effecten van digitalisering

Bronnen:

  • OVER-WERK, ‘De impact van de digitalisering op de Europese arbeidsmarkt’, Acco, 1/2016
  • Nationale Arbeidsraad/Centrale Raad voor het Bedrijfsleven, ‘Diagnose van de sociale partners over digitalisering en deeleconomie’, 10/2017
  • Hoge Raad voor de Werkgelegenheid, ‘Digitale economie en arbeidsmarkt’, 2016
  • *1: De Hoge Raad voor de Werkgelegenheid gebruikte de methode van Frey & Osborne die de automatiseerbaarheid van beroepen evalueert op basis van de jobinhoud.
  • *2: Arntz, M., T. Gregory en U. Zierahn, ‘The risk of automation for jobs in OECD countries: A comparative analysis’, 2016 - OECD Social, Employment and Migration Working Papers No. 189. Paris: OECD Publishing.

Auteurs: Katleen Weytjens & VBO - Dit artikel verschijnt ook in VBO Reflect #16.

Dit artikel maakt deel uit van het dossier 'Langer werken: hoe worden we samen 100?'.
Publicatiedatum: 14/06/2018 - 06:27

Arbeidsmarkt & -beleid

10/01/19 - 07:14 No jobs19/12/18 - 18:45 Maar hij spreekt geen Nederlands…19/12/18 - 14:11 Thomas More zoekt partnerbedrijven (voor vaste relatie)13/12/18 - 06:30 Demografiefonds chemie zet duurzame loopbanen vast op agenda12/12/18 - 21:54 Hoe leergierig ben jij?11/12/18 - 16:12 Evenementensector verschaft werk aan meer dan 80.000 mensen28/11/18 - 20:19 Deze landen weten het best talent aan te trekken en behouden28/11/18 - 19:50 Eens freelancer, altijd freelancer22/11/18 - 06:59 “HR-dienstverlening is een antwoord op koorts op arbeidsmarkt”22/11/18 - 06:17 Belgen zoeken job in buitenland… op feestdagen

HRM

17/01/19 - 07:01 CxO for 1 week17/01/19 - 06:55 3 tips om je evaluatiesysteem te upgraden16/01/19 - 17:00 Hoeveel houden we nog van onze bedrijfswagen?09/01/19 - 20:44 De 8 meest gelezen artikels van 201809/01/19 - 18:51 Welke HR-trends kleuren 2019?19/12/18 - 20:02 Lagere functie en lager loon? Nee, bedankt13/12/18 - 06:59 Familiehulp: creatief in talent06/12/18 - 06:43 Hoog tijd voor actie, HR!06/12/18 - 06:42 Horen we nog bij elkaar?29/11/18 - 06:53 6 tips om meer introverten aan te werven

Leiderschap

13/12/18 - 07:00 Duurzaam ondernemen: een fulltime job?05/12/18 - 14:45 Award Inclusieve Onderneming voor ‘vluchtelingenbedrijf’28/11/18 - 14:29 Deskundige jury zkt. CSR Professional of the Year 201821/11/18 - 10:04 “Een titel als CSR Professional of the Year opent deuren”08/11/18 - 07:30 GDPR naleven: geen onmogelijke opdracht08/11/18 - 07:20 Nomineer nu de CSR Professional of the Year 2018!07/11/18 - 16:35 Zelfsturende teams, zijn we er klaar voor?25/10/18 - 07:27 Een kompas, lichtbakens en de sherpa25/09/18 - 07:37 Vergroot je netwerk … in de fitness05/09/18 - 13:55 Hoe word je CEO?

Juridisch

16/01/19 - 15:38 Uitzendarbeid nu ook voor federale overheidsdiensten10/01/19 - 06:25 Met bedrijfsgsm bellen naar astrolijnen, mag dat?20/12/18 - 06:12 Slecht weer kan arbeidsovereenkomst ‘bevriezen’06/12/18 - 07:05 Verboden te werken op feestdagen?05/12/18 - 20:43 Taxshift verhoogt nettoloon met minimum 36 euro22/11/18 - 06:55 Einde arbeidsrelatie geeft geen garantie op werkloosheidsuitkering08/11/18 - 06:34 Kan je de functie van een werknemer zomaar veranderen?18/10/18 - 07:22 Bonus: Hoe kan je voordelig belonen voor collectief lager verzuim?04/10/18 - 07:56 Stap je over naar de concurrent? Opletten!20/09/18 - 06:46 Kosten eigen aan werkgever, hoe zit dat weer?

Blog

20/12/18 - 06:09 De Profit van focus op People20/06/18 - 19:06 Van oorlog om talent naar opportuniteit?13/06/18 - 16:19 6 tips om de thuiswerkplek succesvol te implementeren02/05/18 - 07:20 Stapvoets is de snelste weg naar een betere mobiliteit26/03/18 - 10:23 Ken jij de vier Aziatische carrièreopties?06/03/18 - 06:50 Bescheidenheid siert ook een leider01/03/18 - 06:35 Ik heb het gehad met de files...20/02/18 - 07:03 3D-HR: omlaag, omhoog en opzij24/01/18 - 17:37 Cultuur + Technologie + Data = Employee Engagement17/01/18 - 10:01 Kijk niet enkel met je organisatiebril

Jobhop

16/01/19 - 17:39 Jobhop: Emma Braeye16/01/19 - 17:31 Jobhop: Jolyn Gelens16/01/19 - 17:28 Jobhop: Elke Pringels16/01/19 - 16:48 Jobhop: Erik Debackere09/01/19 - 21:15 Jobhop: Michelle Van Looy09/01/19 - 21:11 Jobhop: The Tipping Point09/01/19 - 21:01 Jobhop: Christophe Vanden Eede09/01/19 - 19:31 Jobhop: Filip Baptist19/12/18 - 19:49 Jobhop: Veerle Hanssens19/12/18 - 19:43 Jobhop: Roeland Broeckaert

Events

08/11/18 - 06:02 CSR Professional of the Year24/10/18 - 23:04 HRM Inspiration Day 2018 - WIN GRATIS INKOM!04/10/18 - 15:21 Iedereen coachee07/06/18 - 16:18 HR-GALA 2018, met voorprogramma MOBILITEIT11/04/18 - 08:44 Werkgeluk 202019/03/18 - 09:53 HR in de zorg: Is leren de geheime superkracht?20/02/18 - 12:29 Meer events?13/02/18 - 12:54 Masterclass Recruitment Analytics06/02/18 - 09:33 Arbeidsre-integratie bij langdurige ziekte22/12/17 - 11:18 De uitdagingen van Arbeidsmarkt 4.0

Dossiers

06/12/18 - 08:32 Dossier Matching & rematching12/10/18 - 05:39 Innoverende HR in de praktijk07/06/18 - 07:48 De arbeidswet ontrafeld06/06/18 - 22:18 Langer werken: hoe worden we samen 100?24/05/18 - 07:22 Recruitment analytics14/03/18 - 16:42 De hartslag van arbeidsmarkt 4.021/02/18 - 16:26 CSR is een trend, geen hype06/11/17 - 16:36 De toekomst in beweging15/06/17 - 09:47 Re-integratie = kansen benutten14/06/17 - 09:00 #LerenuitBoeken