Digitalisering: uitdagingen worden opportuniteiten

DOSSIER LANGER WERKEN - Digitalisering, robotisering en artificiële intelligentie genereren vooruitgang. Ze maken het werk draaglijker, comfortabeler, makkelijker, efficiënter. Het zijn krachtige hefbomen om de uitdaging van langer en werkbaar werken waar te helpen maken. Maar wat is hun impact op de arbeidsmarkt en -organisatie?

Technologische innovaties en tools vinden steeds sneller hun weg naar de werkvloer. De impact van digitalisering op de arbeidsmarkt is drieledig. Bij situaties waarbij machines de taak van mensen overnemen, speelt het substitutie- of verdringingseffect, waarbij machines taken van mensen overnemen. Soms verbeteren machines en robots de arbeidsomstandigheden door mensen in hun job bij te staan en de efficiëntie en productiviteit helpen verhogen. Dat is het complementair effect. Men spreekt van een productiviteitseffect als de technologie extra productiemogelijkheden, meer economische groeikansen en dus ook jobs helpt creëren.

Het verleden bewijst dat technologische revoluties op lange termijn garant staan voor extra jobs. Er is geen reden om aan te nemen dat het met de digitale omwenteling anders zal evolueren. In 2016 vroeg het Wereld Economisch Forum (WEF) aan personeelsverantwoordelijken wereldwijd in welke jobcategorieën de werkgelegenheid zou toenemen. Niet onverwacht scoren de meer technische profielen sterk op de lijst. Denk aan data-analisten, computer- en wiskundespecialisten, architecten, ingenieurs, productontwikkelaars. Maar ook HR-profielen, managers en PR-experts staan hoog in de rangschikking.

Mensen ervaren de digitalisering en robotisering nog al te vaak als een mogelijke bedreiging.

Toch wint op korte termijn de ‘angst’ het van de hoop. Veel mensen ervaren digitalisering en robotisering nog te vaak als een mogelijke bedreiging. Ze vrezen dat ze niet zullen kunnen volgen, altijd bereikbaar moeten zijn, hun baan gaan verliezen … De Hoge Raad voor de Werkgelegenheid (HRW) berekende (*1) dat in België ongeveer 39% van de jobs op termijn automatiseerbaar is. Vooral administratief en dienstverlenend personeel, verkopers en ambachtslieden dreigen te worden getroffen.

Weinig jobs zullen volledig automatiseren

Optimistische critici stellen dat niet zozeer het beroep zal worden geautomatiseerd, dan wel deeltaken ervan. Vertrekkend van zo’n taakgeoriënteerde methodologie (*2) stelde de HRW de cijfers bij naar beneden: nog bij 7% van de jobs in België is de kans op automatisering groot. Het is dus niet omdat deeltaken worden geautomatiseerd dat het beroep automatisch in gevaar komt, want de jobinhoud evolueert mee met de technologische ontwikkelingen. Sommige opdrachten zullen waarschijnlijk in mensenhanden blijven, vooral die taken die intuïtie, gezond verstand en creativiteit vergen of taken die gekoppeld zijn aan sociale interactie, emotionele intelligentie, ethiek, moraliteit, politiek, zintuiglijke ervaring enzovoort.

Deze nuancering opent de poort naar opportuniteiten, naar kansen om de job efficiënter en performanter uit te voeren dan vroeger. Bedreigingen worden uitdagingen. Uitdagingen worden opportuniteiten. Anders gezegd: trends als digitalisering, automatisering en artificiële intelligentie moeten we niet afstoten, maar omarmen en er maximaal voordeel uithalen.

Nieuwe taken, nieuwe jobinhoud

Ondanks de positieve effecten van de digitalisering verwachten onderzoekers een polarisatie van de arbeidsmarkt.

Bestaande beroepen krijgen een nieuwe invulling omdat bepaalde deeltaken worden geautomatiseerd – en dus verdwijnen – waardoor de medewerker meer aandacht kan besteden aan andere deeltaken. In de zorgsector bijvoorbeeld komt dankzij de automatisering van administratief werk meer tijd vrij voor persoonlijke zorgverlening.

Ondanks de positieve effecten van de digitalisering en automatisering verwachten onderzoekers een polarisatie van de arbeidsmarkt. De kloof tussen hoog- en laaggekwalificeerde jobs zal verbreden ten nadele van de middengekwalificeerde banen. Vooral de vraag naar talent gespecialiseerd in nieuwe (data)technologie boomt al een tijdje. Met als mogelijk gevolg dat een middengekwalificeerde medewerker ofwel zijn heil zoekt in een lager gekwalificeerde job en zo de laagst geschoolden uit de markt dreigt te duwen. Ofwel zijn vaardigheden bijspijkert om voor hoger gekwalificeerde banen in aanmerking te komen.

Duidelijk is dat iedereen zijn e-vaardigheden zal moeten aanscherpen om zijn inzetbaarheid te versterken. Maar ook andere vaardigheden, zoals sociale intelligentie en computergericht denken winnen aan belang. Volgens een recente studie van de Europese Commissie (*3) heeft 44% van de werknemers in de EU onvoldoende e-vaardigheden. Dat is een groot probleem. Het versterkt enerzijds de groeiende mismatch op de arbeidsmarkt. Anderzijds wordt het voor oudere of laaggeschoolde en minder e-beslagen medewerkers moeilijker om te solliciteren via een gedigitaliseerd rekruteringsproces (lees ook: ‘Een leven lang loopbaan plannen’).

Lees ook: Ook arbeidsorganisatie en -relaties voelen effecten van digitalisering

Bronnen:

  • OVER-WERK, ‘De impact van de digitalisering op de Europese arbeidsmarkt’, Acco, 1/2016
  • Nationale Arbeidsraad/Centrale Raad voor het Bedrijfsleven, ‘Diagnose van de sociale partners over digitalisering en deeleconomie’, 10/2017
  • Hoge Raad voor de Werkgelegenheid, ‘Digitale economie en arbeidsmarkt’, 2016
  • *1: De Hoge Raad voor de Werkgelegenheid gebruikte de methode van Frey & Osborne die de automatiseerbaarheid van beroepen evalueert op basis van de jobinhoud.
  • *2: Arntz, M., T. Gregory en U. Zierahn, ‘The risk of automation for jobs in OECD countries: A comparative analysis’, 2016 - OECD Social, Employment and Migration Working Papers No. 189. Paris: OECD Publishing.

Auteurs: Katleen Weytjens & VBO - Dit artikel verschijnt ook in VBO Reflect #16.

Dit artikel maakt deel uit van het dossier 'Langer werken: hoe worden we samen 100?'.
Publicatiedatum: 14/06/2018 - 06:27

Arbeidsmarkt & -beleid

12/05/21 - 07:44 Corona of niet, bedrijven blijven duurzaam werken12/05/21 - 07:41 Nederlanders krijgen slechts om de 5 jaar vrijaf op Bevrijdingsdag26/11/20 - 09:00 Discriminatie? Eigen schuld!11/11/20 - 07:10 69% werknemers wil vakbond als medebestuurder van bedrijf29/10/20 - 08:24 Coronacrisis boycot aanwerving jongeren14/10/20 - 22:16 Minder extralegale voordelen maar lagere heffing op loon01/10/20 - 07:38 Arbeidsmarkt staat stil: minder aanwervingen, minder ontslagen17/09/20 - 06:43 Hoe kijkt de werkwereld naar Covid-19?17/09/20 - 06:32 Artificiële intelligentie voorspelt welke jobs jij interessant vindt02/09/20 - 21:52 Studentenjobs herstellen van coronaschok

HRM

19/02/21 - 15:19 Optimisten functioneren beter10/12/20 - 07:43 Kwart bedienden krijgt bonus in 202010/12/20 - 07:26 Carglass: 'De beste werkplek waar je ooit zult werken'10/12/20 - 06:04 Ziek op vrijdag? Veel kans dat het opgehoopte frustratie is26/11/20 - 08:59 Aanpassingsvermogen van medewerkers als voornaamste ‘future skill’26/11/20 - 07:13 Carglass verkozen tot HR-ambassadeur 202012/11/20 - 07:08 Wat is de kijk van werkgevers op verloning?12/11/20 - 06:38 Driekwart meer geleidelijke werkhervattingen na ziekte29/10/20 - 08:58 4 op de 10 werknemers hebben meer stress29/10/20 - 08:25 Wat bepaalt het werkgeluk van de HR-professional?

Leiderschap

12/05/21 - 07:58 Breuken in psychologisch contract triggeren burn-out12/05/21 - 07:42 België scoort in lijst landen met ‘meest bekeken werknemers’26/02/21 - 12:30 Philippe Weiler (Lidl) verkozen tot CSR Professional of the Year 202019/02/21 - 15:17 Managers lonken naar de buitendeur16/02/21 - 15:59 Finalist CSR Professional of the Year Philippe Weiler16/02/21 - 15:55 Finalist CSR Professional of the Year Winok Oplinus16/02/21 - 15:44 Finalist CSR Professional of the Year Marleen Evenepoel15/02/21 - 10:38 Duurzaam ondernemen, waarom (niet)?10/12/20 - 06:54 Hoge variabele beloning top is zegen en vloek voor winst26/11/20 - 07:23 Corona boost vertrouwen in werknemers

Juridisch

12/11/20 - 06:49 Sociale verkiezingen: wie stemt online?17/09/20 - 06:19 Ook mantelzorgers kunnen nu thematisch verlof opnemen20/08/20 - 07:23 Tijdelijke of economische werkloosheid: wat zijn de voorwaarden?06/08/20 - 06:54 De consumptiecheque van A tot Z16/07/20 - 06:55 Het corona-tijdskrediet: iets voor jouw medewerkers?15/07/20 - 18:43 Tijdelijke werkloosheid vanaf september: zo ben je mee30/01/20 - 10:30 Onbeperkt verlof geven, mag dat?23/01/20 - 14:49 Zal technologie de HR-wereld veranderen?12/12/19 - 06:58 Moet je altijd een eindejaarspremie betalen?28/11/19 - 06:27 Neem alle vakantiedagen op!

Blog

16/07/20 - 06:53 Naar een kwaliteitslabel voor het thuiskantoor11/06/20 - 06:54 Een inclusieve mentaliteit opbouwen in je team, hoe doe je dat?28/05/20 - 06:39 Waarom inzetten op gelijk loon voor mannen en vrouwen niet genoeg is16/01/20 - 06:32 Waarom op de toppen van je tenen staan, pijn doet05/12/19 - 06:24 Van mentor of coach naar bron van inspiratie en energie03/10/19 - 06:45 Hoe leg je de basis voor een ideale werkomgeving voor data scientists?16/05/19 - 08:38 Wat bedrijven kunnen leren van Ajax02/05/19 - 06:24 Jobads en headhunters, maak plaats voor de eigen medewerker!11/04/19 - 06:46 Zijn genderquota dan toch nodig?28/02/19 - 06:54 Succes hebben én gelukkig zijn

Jobhop

14/10/20 - 21:53 Jobhop: Kurt Van Raemdonck14/10/20 - 21:47 Jobhop: Claudia Baes14/10/20 - 21:42 Jobhop: Dieter Hinnens01/10/20 - 06:42 Ann Cattelain wordt CEO van Federgon30/09/20 - 16:57 Jobhop: Caroline Aelvoet30/09/20 - 16:55 Jobhop: Floriane Thomas30/09/20 - 16:52 Jobhop: Peter Van Ostaeyen16/09/20 - 18:44 Jobhop: Els Debaere16/09/20 - 18:40 Jobhop: Tom Verstraete16/09/20 - 18:31 Jobhop: Stephanie Timmermans

Events

12/04/21 - 14:09 HRPro nationaal congres: Learn - Grow - Win14/03/21 - 18:41 Leiderschap vanuit paardenkracht gedemonstreerd14/03/21 - 18:26 On- & Reboarding: how to's12/01/21 - 11:04 Vooringenomenheid, een sluipend gif26/11/20 - 11:52 PMClub: Geen angst voor angst01/10/20 - 09:40 HR, Leadership and Sustainability17/09/20 - 16:06 CSR Professional of the Year 202009/09/20 - 12:51 In hoeverre heeft Covid-19 de Leider besmet? (PMClub)15/04/20 - 15:19 PMC-webinar: Arbeidsmarkt tijdens en na covid-19-periode05/03/20 - 11:40 HR Gala

Dossiers

09/10/20 - 05:14 HR GETOETST18/06/20 - 07:46 Dossier: Ontslag29/03/20 - 15:31 Learning & Development12/12/19 - 06:45 DOSSIER: Individualiseren07/11/19 - 06:37 Human Capital in een tijd van contradicties17/10/19 - 05:39 Innoverende HR in de praktijk05/09/19 - 06:43 Digitalisering & HR20/03/19 - 22:15 DOSSIER Creatief met talent in tijden van arbeidskrapte07/03/19 - 07:48 De arbeidswet ontrafeld21/02/19 - 16:26 CSR is een trend, geen hype