Arbeidsmarkt 2018: de toestand is ernstig maar niet hopeloos

DOSSIER RECRUITMENT ANALYTICS - De verzuchting dat het alsmaar moeilijker wordt om geschikte medewerkers aan te werven, klinkt steeds luider en vaker. Professor Luc Sels schetst via een analyse van de Vlaamse arbeidsmarkt hoe dat komt en nuanceert: de krapte geldt niet in alle sectoren en voor alle functies.

Krapte is het kernwoord op de huidige Vlaamse arbeidsmarkt (zie overzichtsfiguur). Dat toont prof. Luc Sels, rector aan de KU Leuven, onmiddellijk aan met enkele confronterende cijfers van Steunpunt Werk.

Overzicht uitdagingen Vlaamse arbeidsmarktEr is krapte, enerzijds omdat de economie gestadig groeit en het aantal vacatures aandikt. Anderzijds omdat de bevolking op arbeidsleeftijd afneemt en de vervangingsgraad aandikt.

Een factor die de druk verder opdrijft zijn de jongeren die langer studeren en pas op latere leeftijd op zoek gaan naar werk. Het verklaart deels de grotere groep niet-beroepsactieven.

In cijfers uitgedrukt: de economische afhankelijkheidsratio  of het aantal niet-werkenden (kinderen, ouderen, zieken,…) ten opzichte van het aantal werkenden bedroeg 136 in 2016: 100 werkenden zorgden voor 136 niet-werkenden. Tegen 2025 zal de verhouding oplopen tot 154 op 100 als men geen rekening houdt met de loopbaanmaatregelen van de regeringen Di Rupo en Michel. Zelfs als men deze maatregelen ten volle benut neemt de afhankelijkheidsratio schrikbarend toe tot 144.

“De impact van technologie op het aantal jobs zal beperkt zijn. Ik zie wel een grote invloed op de inhoud van de jobs.”

Rector Luc Sels (KU Leuven)

De ene krapte is de andere niet

Nog een cijfer om over na te denken: de VDAB telt, in het algemeen, amper 5,53 niet-werkende werkzoekenden per openstaande VDAB-vacature (maart 2018). Dat is erg weinig. In 2015 waren er nog 9,3 werklozen per vacature. Achter dit cijfer schuilen grote verschillen naar regio, sector en functie. De provincies evolueren echter naar elkaar toe. Limburg bijvoorbeeld keek in 2014 nog naar een verhouding van 16 werklozen per vacature, nu komt dit met 7 werklozen dicht in de buurt van het Vlaamse gemiddelde.

Prof. Luc Sels geeft ook een voorbeeld uit de zorgsector om  de grote verschillen aan te geven. Wie daar op zoek gaat naar een hoofdverpleegkundige krijgt het moeilijk. Er is amper 1 (niet-werkende) kandidaat per vijf openstaande functies. Voor de functie van polyvalente medewerker zorg daarentegen staan er 81 werklozen klaar per vacature!

Oudere werknemers

De komende jaren zullen nog heel wat oudere werknemers de arbeidsmarkt verlaten, wat de druk verder opdrijft. In de sector van de gezondheidszorg en de maatschappelijke diensten zijn nu erg veel oudere werknemers aan de slag. Tegelijkertijd is dit een sector in groei, steeds op zoek naar extra arbeidskrachten. De sector van de overige marktdiensten kent dan wel minder 55-plussers onder zijn medewerkers, de tewerkstellingsgroei wordt voor de komende jaren behoorlijk hoog geacht. Zelfs sectoren waar de groei beperkt zal blijven de komende jaren, voelen toch druk omwille van de hoge vervangingsgraad.

Heil uit het buitenland?

Als rector van de Leuvense universiteit staat Luc Sels nog even stil bij de instroom van buitenlands talent. Hij geeft het voorbeeld van de eigen instelling. De KU Leuven telt ruim 56.000 studenten, waarvan een 9000 internationale studenten (toplanden: Nederland en China). België kan hier als land van ‘profiteren’ op drie voorwaarden:

  1. de kwaliteit van de inkomende studenten is voldoende hoog is,
  2. Er is een positief migratiesaldo is (dus meer buitenlandse studenten naar België, dan Belgische studenten naar het buitenland)
  3. Een hoge blijfkans en kans op nuttige tewerkstelling. “Nederland scoort hierop veel beter dan België. Er is nog werk aan de winkel.”

Hoe lossen we dit op?

Door meer mensen aan de slag te krijgen, bijvoorbeeld. De werkzaamheidsgraad is een zeer goede indicator van de gezondheidstoestand van de arbeidsmarkt. Vlaanderen telt een werkzaamheidsgraad van 72% (2016), wat vrij goed is. Dit aandeel blijft redelijk stabiel,  maar het aantal mensen op arbeidsleeftijd neemt continu toe.

In het Brussels en het Waals Gewest ligt het aandeel werkenden onder de 15-64-jarigen een flink stuk lager: respectievelijk 59,76% en 62,57% is er aan de slag. Volgens de prognoses van Steunpunt Werk zit er de komende jaren wel een lichte stijging in, maar is er van een inhaalslag geen sprake. Daar zit nog behoorlijk wat reserve.

Rector Luc Sels ziet voor het Vlaamse gewest grosso modo vier groepen met een potentiële arbeidsreserve:

  1. Actieve werklozen (3,5% van de bevolking 20-64 jaar),
  2. Latente arbeidsreserve (1,5%):  hier is veel activering nodig,
  3. Inzetbaren: mensen die tijdelijk niet beschikbaar zijn op de arbeidsmarkt (1,5%). Bijvoorbeeld omdat ze geen betaalbare kinderopvang vinden,
  4. Deeltijds werkenden die liever meer uren aan de slag zouden gaan (3,1%).

De arbeidsmarkt in een notendop

  • Krap, krapper, krapst
  • De ene deelmarkt is de andere niet
  • Het onbenut potentieel is groot
  • Het potentieel benutten is lastig
  • Onze arbeidsmarkt is (te) begrensd
  • De robot is een partner, geen bedreiging
  • Kwalificatieveroudering is een sociaal risico
  • Maatwerk in de arbeidsvoorziening.

Welke competenties hebben we echt nodig?

Het Vlaams Gewest kent niet enkel een tekort op de arbeidsmarkt, er is nog een verzwarende factor: de kwalitatieve mismatch. De gevraagde profielen verschillen van de aangeboden profielen. Organisaties zoeken andere diploma’s, competenties en attitudes dan vroeger. Dat vraagt tijd aan aanbodskant om zich hieraan aan te passen.

“Het aandeel laaggeschoolde jobs zal de komende jaren ongeveer gelijk blijven. Jobs die geautomatiseerd kunnen worden, die zijn dat al. De middengekwalificeerde jobs (bijv. commerciële functies, verkoop, geschoolde bouwvakker) daarentegen nemen steeds verder af terwijl de hooggeschoolde jobs de omgekeerde beweging maken.

Van de hele digitaliseringsgolf verwacht prof. Luc Sels geen grote schokgolven. “De impact van technologie op het aantal jobs zal beperkt zijn. Ik zie wel een grote invloed op de inhoud van de jobs.”

Dit artikel maakt deel uit van het dossier 'Recruitment analytics'.
Publicatiedatum: 17/05/2018 - 07:14
Auteur: Katleen Weytjens

Arbeidsmarkt & -beleid

10/01/19 - 07:14 No jobs19/12/18 - 18:45 Maar hij spreekt geen Nederlands…19/12/18 - 14:11 Thomas More zoekt partnerbedrijven (voor vaste relatie)13/12/18 - 06:30 Demografiefonds chemie zet duurzame loopbanen vast op agenda12/12/18 - 21:54 Hoe leergierig ben jij?11/12/18 - 16:12 Evenementensector verschaft werk aan meer dan 80.000 mensen28/11/18 - 20:19 Deze landen weten het best talent aan te trekken en behouden28/11/18 - 19:50 Eens freelancer, altijd freelancer22/11/18 - 06:59 “HR-dienstverlening is een antwoord op koorts op arbeidsmarkt”22/11/18 - 06:17 Belgen zoeken job in buitenland… op feestdagen

HRM

17/01/19 - 07:01 CxO for 1 week17/01/19 - 06:55 3 tips om je evaluatiesysteem te upgraden16/01/19 - 17:00 Hoeveel houden we nog van onze bedrijfswagen?09/01/19 - 20:44 De 8 meest gelezen artikels van 201809/01/19 - 18:51 Welke HR-trends kleuren 2019?19/12/18 - 20:02 Lagere functie en lager loon? Nee, bedankt13/12/18 - 06:59 Familiehulp: creatief in talent06/12/18 - 06:43 Hoog tijd voor actie, HR!06/12/18 - 06:42 Horen we nog bij elkaar?29/11/18 - 06:53 6 tips om meer introverten aan te werven

Leiderschap

13/12/18 - 07:00 Duurzaam ondernemen: een fulltime job?05/12/18 - 14:45 Award Inclusieve Onderneming voor ‘vluchtelingenbedrijf’28/11/18 - 14:29 Deskundige jury zkt. CSR Professional of the Year 201821/11/18 - 10:04 “Een titel als CSR Professional of the Year opent deuren”08/11/18 - 07:30 GDPR naleven: geen onmogelijke opdracht08/11/18 - 07:20 Nomineer nu de CSR Professional of the Year 2018!07/11/18 - 16:35 Zelfsturende teams, zijn we er klaar voor?25/10/18 - 07:27 Een kompas, lichtbakens en de sherpa25/09/18 - 07:37 Vergroot je netwerk … in de fitness05/09/18 - 13:55 Hoe word je CEO?

Juridisch

16/01/19 - 15:38 Uitzendarbeid nu ook voor federale overheidsdiensten10/01/19 - 06:25 Met bedrijfsgsm bellen naar astrolijnen, mag dat?20/12/18 - 06:12 Slecht weer kan arbeidsovereenkomst ‘bevriezen’06/12/18 - 07:05 Verboden te werken op feestdagen?05/12/18 - 20:43 Taxshift verhoogt nettoloon met minimum 36 euro22/11/18 - 06:55 Einde arbeidsrelatie geeft geen garantie op werkloosheidsuitkering08/11/18 - 06:34 Kan je de functie van een werknemer zomaar veranderen?18/10/18 - 07:22 Bonus: Hoe kan je voordelig belonen voor collectief lager verzuim?04/10/18 - 07:56 Stap je over naar de concurrent? Opletten!20/09/18 - 06:46 Kosten eigen aan werkgever, hoe zit dat weer?

Blog

20/12/18 - 06:09 De Profit van focus op People20/06/18 - 19:06 Van oorlog om talent naar opportuniteit?13/06/18 - 16:19 6 tips om de thuiswerkplek succesvol te implementeren02/05/18 - 07:20 Stapvoets is de snelste weg naar een betere mobiliteit26/03/18 - 10:23 Ken jij de vier Aziatische carrièreopties?06/03/18 - 06:50 Bescheidenheid siert ook een leider01/03/18 - 06:35 Ik heb het gehad met de files...20/02/18 - 07:03 3D-HR: omlaag, omhoog en opzij24/01/18 - 17:37 Cultuur + Technologie + Data = Employee Engagement17/01/18 - 10:01 Kijk niet enkel met je organisatiebril

Jobhop

16/01/19 - 17:39 Jobhop: Emma Braeye16/01/19 - 17:31 Jobhop: Jolyn Gelens16/01/19 - 17:28 Jobhop: Elke Pringels16/01/19 - 16:48 Jobhop: Erik Debackere09/01/19 - 21:15 Jobhop: Michelle Van Looy09/01/19 - 21:11 Jobhop: The Tipping Point09/01/19 - 21:01 Jobhop: Christophe Vanden Eede09/01/19 - 19:31 Jobhop: Filip Baptist19/12/18 - 19:49 Jobhop: Veerle Hanssens19/12/18 - 19:43 Jobhop: Roeland Broeckaert

Events

08/11/18 - 06:02 CSR Professional of the Year24/10/18 - 23:04 HRM Inspiration Day 2018 - WIN GRATIS INKOM!04/10/18 - 15:21 Iedereen coachee07/06/18 - 16:18 HR-GALA 2018, met voorprogramma MOBILITEIT11/04/18 - 08:44 Werkgeluk 202019/03/18 - 09:53 HR in de zorg: Is leren de geheime superkracht?20/02/18 - 12:29 Meer events?13/02/18 - 12:54 Masterclass Recruitment Analytics06/02/18 - 09:33 Arbeidsre-integratie bij langdurige ziekte22/12/17 - 11:18 De uitdagingen van Arbeidsmarkt 4.0

Dossiers

06/12/18 - 08:32 Dossier Matching & rematching12/10/18 - 05:39 Innoverende HR in de praktijk07/06/18 - 07:48 De arbeidswet ontrafeld06/06/18 - 22:18 Langer werken: hoe worden we samen 100?24/05/18 - 07:22 Recruitment analytics14/03/18 - 16:42 De hartslag van arbeidsmarkt 4.021/02/18 - 16:26 CSR is een trend, geen hype06/11/17 - 16:36 De toekomst in beweging15/06/17 - 09:47 Re-integratie = kansen benutten14/06/17 - 09:00 #LerenuitBoeken