Arbeidsmarkt 2018: de toestand is ernstig maar niet hopeloos

De verzuchting dat het alsmaar moeilijker wordt om geschikte medewerkers aan te werven, klinkt steeds luider en vaker. Professor Luc Sels schetst via een analyse van de Vlaamse arbeidsmarkt hoe dat komt en nuanceert: de krapte geldt niet in alle sectoren en voor alle functies.

Overzicht uitdagingen Vlaamse arbeidsmarktKrapte is het kernwoord op de huidige Vlaamse arbeidsmarkt (zie overzichtsfiguur). Dat toont prof. Luc Sels, rector aan de KU Leuven, onmiddellijk aan met enkele confronterende cijfers van Steunpunt Werk.

Er is krapte, enerzijds omdat de economie gestadig groeit en het aantal vacatures aandikt. Anderzijds omdat de bevolking op arbeidsleeftijd afneemt en de vervangingsgraad aandikt.

Een factor die de druk verder opdrijft zijn de jongeren die langer studeren en pas op latere leeftijd op zoek gaan naar werk. Het verklaart deels de grotere groep niet-beroepsactieven.

In cijfers uitgedrukt: de economische afhankelijkheidsratio  of het aantal niet-werkenden (kinderen, ouderen, zieken,…) ten opzichte van het aantal werkenden bedroeg 136 in 2016: 100 werkenden zorgden voor 136 niet-werkenden. Tegen 2025 zal de verhouding oplopen tot 154 op 100 als men geen rekening houdt met de loopbaanmaatregelen van de regeringen Di Rupo en Michel. Zelfs als men deze maatregelen ten volle benut neemt de afhankelijkheidsratio schrikbarend toe tot 144.

“De impact van technologie op het aantal jobs zal beperkt zijn. Ik zie wel een grote invloed op de inhoud van de jobs.”

Rector Luc Sels (KU Leuven)

De ene krapte is de andere niet

Nog een cijfer om over na te denken: de VDAB telt, in het algemeen, amper 5,53 niet-werkende werkzoekenden per openstaande VDAB-vacature (maart 2018). Dat is erg weinig. In 2015 waren er nog 9,3 werklozen per vacature. Achter dit cijfer schuilen grote verschillen naar regio, sector en functie. De provincies evolueren echter naar elkaar toe. Limburg bijvoorbeeld keek in 2014 nog naar een verhouding van 16 werklozen per vacature, nu komt dit met 7 werklozen dicht in de buurt van het Vlaamse gemiddelde.

Prof. Luc Sels geeft ook een voorbeeld uit de zorgsector om  de grote verschillen aan te geven. Wie daar op zoek gaat naar een hoofdverpleegkundige krijgt het moeilijk. Er is amper 1 (niet-werkende) kandidaat per vijf openstaande functies. Voor de functie van polyvalente medewerker zorg daarentegen staan er 81 werklozen klaar per vacature!

Oudere werknemers

De komende jaren zullen nog heel wat oudere werknemers de arbeidsmarkt verlaten, wat de druk verder opdrijft. In de sector van de gezondheidszorg en de maatschappelijke diensten zijn nu erg veel oudere werknemers aan de slag. Tegelijkertijd is dit een sector in groei, steeds op zoek naar extra arbeidskrachten. De sector van de overige marktdiensten kent dan wel minder 55-plussers onder zijn medewerkers, de tewerkstellingsgroei wordt voor de komende jaren behoorlijk hoog geacht. Zelfs sectoren waar de groei beperkt zal blijven de komende jaren, voelen toch druk omwille van de hoge vervangingsgraad.

Heil uit het buitenland?

Als rector van de Leuvense universiteit staat Luc Sels nog even stil bij de instroom van buitenlands talent. Hij geeft het voorbeeld van de eigen instelling. De KU Leuven telt ruim 56.000 studenten, waarvan een 9000 internationale studenten (toplanden: Nederland en China). België kan hier als land van ‘profiteren’ op drie voorwaarden:

  1. de kwaliteit van de inkomende studenten is voldoende hoog is,
  2. Er is een positief migratiesaldo is (dus meer buitenlandse studenten naar België, dan Belgische studenten naar het buitenland)
  3. Een hoge blijfkans en kans op nuttige tewerkstelling. “Nederland scoort hierop veel beter dan België. Er is nog werk aan de winkel.”

Hoe lossen we dit op?

Door meer mensen aan de slag te krijgen, bijvoorbeeld. De werkzaamheidsgraad is een zeer goede indicator van de gezondheidstoestand van de arbeidsmarkt. Vlaanderen telt een werkzaamheidsgraad van 72% (2016), wat vrij goed is. Dit aandeel blijft redelijk stabiel,  maar het aantal mensen op arbeidsleeftijd neemt continu toe.

In het Brussels en het Waals Gewest ligt het aandeel werkenden onder de 15-64-jarigen een flink stuk lager: respectievelijk 59,76% en 62,57% is er aan de slag. Volgens de prognoses van Steunpunt Werk zit er de komende jaren wel een lichte stijging in, maar is er van een inhaalslag geen sprake. Daar zit nog behoorlijk wat reserve.

Rector Luc Sels ziet voor het Vlaamse gewest grosso modo vier groepen met een potentiële arbeidsreserve:

  1. Actieve werklozen (3,5% van de bevolking 20-64 jaar),
  2. Latente arbeidsreserve (1,5%):  hier is veel activering nodig,
  3. Inzetbaren: mensen die tijdelijk niet beschikbaar zijn op de arbeidsmarkt (1,5%). Bijvoorbeeld omdat ze geen betaalbare kinderopvang vinden,
  4. Deeltijds werkenden die liever meer uren aan de slag zouden gaan (3,1%).

De arbeidsmarkt in een notendop

  • Krap, krapper, krapst
  • De ene deelmarkt is de andere niet
  • Het onbenut potentieel is groot
  • Het potentieel benutten is lastig
  • Onze arbeidsmarkt is (te) begrensd
  • De robot is een partner, geen bedreiging
  • Kwalificatieveroudering is een sociaal risico
  • Maatwerk in de arbeidsvoorziening.

Welke competenties hebben we echt nodig?

Het Vlaams Gewest kent niet enkel een tekort op de arbeidsmarkt, er is nog een verzwarende factor: de kwalitatieve mismatch. De gevraagde profielen verschillen van de aangeboden profielen. Organisaties zoeken andere diploma’s, competenties en attitudes dan vroeger. Dat vraagt tijd aan aanbodskant om zich hieraan aan te passen.

“Het aandeel laaggeschoolde jobs zal de komende jaren ongeveer gelijk blijven. Jobs die geautomatiseerd kunnen worden, die zijn dat al. De middengekwalificeerde jobs (bijv. commerciële functies, verkoop, geschoolde bouwvakker) daarentegen nemen steeds verder af terwijl de hooggeschoolde jobs de omgekeerde beweging maken.

Van de hele digitaliseringsgolf verwacht prof. Luc Sels geen grote schokgolven. “De impact van technologie op het aantal jobs zal beperkt zijn. Ik zie wel een grote invloed op de inhoud van de jobs.”

Publicatiedatum: 17/05/2018 - 07:14
Auteur: Katleen Weytjens

Arbeidsmarkt & -beleid

09/05/18 - 14:28 Masterdiploma’s krijgen de kraan niet hersteld01/05/18 - 07:05 Welke jobs lijden onder automatisering?26/04/18 - 07:43 Kwart werknemers binnen het jaar al weg25/04/18 - 15:28 Nieuwe online verzamelplaats voor uitzend- en tijdelijke jobs24/04/18 - 07:31 De verdoken arbeidsmarkt12/04/18 - 11:46 Werknemers lokale overheid zijn gelukkiger12/04/18 - 10:21 VDAB en ODYN lanceren Talent-Tinder04/04/18 - 22:08 Vaders 18% minder uitgenodigd voor jobgesprek04/04/18 - 19:28 Met pensioen tegen 129% van je loon … of 29%28/03/18 - 06:26 2 op 3 jonge werklozen willen verhuizen voor job

HRM

16/05/18 - 12:01 Ziekenhuis met goesting, het kan!16/05/18 - 11:22 Werk en privé: huwelijk of scheiding?02/05/18 - 06:42 "Het gaat erom jezelf future-proof te maken"16/04/18 - 07:44 Zijn innovaties altijd verbeteringen?15/04/18 - 07:55 Hoe denken coaches? Doe mee aan onderzoek03/04/18 - 06:36 Mannen van veertig achter het stuur29/03/18 - 07:23 Kijken in het brein van de sollicitant29/03/18 - 06:20 HR, alles in orde met de privacy?21/03/18 - 07:30 Focus op inzetbaarheid, niet op uitstroom13/03/18 - 22:17 Torfs en Easi opnieuw nr1 Great Place to Work

Leiderschap

15/05/18 - 06:19 Dansen met collega’s27/04/18 - 12:47 Tijd geven aan de maatschappij26/04/18 - 07:44 “Wat weet jij van water? Je bent een vis”25/04/18 - 16:31 Belg heeft veel autonomie, weinig inspraak23/04/18 - 15:51 Je bent succesvol, waarom werk je dan nog zo hard?05/04/18 - 06:24 Positief roddelen27/03/18 - 06:26 Wat ligt er op jouw bureau?12/03/18 - 12:40 Grijp de macht26/02/18 - 06:45 CSR is geen hype maar trend23/02/18 - 16:32 De CSR Professionals of the Year 2017

Juridisch

17/05/18 - 07:18 Wanneer betaal je de verbrekingsvergoeding?03/05/18 - 06:45 Ooit vakantiegeld fout uitbetaald? Lees even dit…19/04/18 - 07:04 Onterecht afwezig, (geen) reden tot ontslag05/04/18 - 07:17 Een werknemer maakt een fout: wie betaalt de schade?22/03/18 - 07:26 Hoe eerlijk moet een sollicitant zijn?21/03/18 - 07:23 Mobiliteitsbudget en cash-for-cars goedgekeurd13/03/18 - 10:49 Gevolgen van kanker zijn handicap, oordeelt rechtbank08/03/18 - 06:27 Verboden te roken … in de bedrijfswagen22/02/18 - 06:24 Met de privéwagen op klantenbezoek08/02/18 - 08:00 Werklozen, opgelet met hobby’s en vriendendiensten!

Blog

02/05/18 - 07:20 Stapvoets is de snelste weg naar een betere mobiliteit26/03/18 - 10:23 Ken jij de vier Aziatische carrièreopties?06/03/18 - 06:50 Bescheidenheid siert ook een leider01/03/18 - 06:35 Ik heb het gehad met de files...20/02/18 - 07:03 3D-HR: omlaag, omhoog en opzij24/01/18 - 17:37 Cultuur + Technologie + Data = Employee Engagement17/01/18 - 10:01 Kijk niet enkel met je organisatiebril14/12/17 - 07:07 Pleidooi voor een gereduceerd werknemersstatuut12/11/17 - 19:48 WisKeys 2 jaar!25/10/17 - 08:57 Liefde op het eerste gezicht hoeft niet

Jobhop

17/05/18 - 08:24 Jobhop: Johan Browaeys17/05/18 - 08:18 Jobhop: Olivier Valentin17/05/18 - 08:04 Jobhop: versterking voor VFU17/05/18 - 07:08 Jobhop: Valérie Moerenhoudt08/05/18 - 07:04 Jobhop: Nathalie Strynckx02/05/18 - 17:00 Jobhop: Fabrice Desmedt02/05/18 - 16:43 Jobhop: Sébastien Delfosse19/04/18 - 08:16 Jobhop: Gerda Clocheret18/04/18 - 18:42 Jobhop: Katrin Poels-Rijckeboer18/04/18 - 18:35 Jobhop: Leen Claes

Events

12/05/18 - 11:07 Entrepreneurial organizations11/04/18 - 08:44 Werkgeluk 202019/03/18 - 09:53 HR in de zorg: Is leren de geheime superkracht?20/02/18 - 12:29 Meer events?13/02/18 - 12:54 Masterclass Recruitment Analytics06/02/18 - 09:33 Arbeidsre-integratie bij langdurige ziekte22/12/17 - 11:18 De uitdagingen van Arbeidsmarkt 4.019/10/17 - 11:35 CSR Professional of the Year - GRATIS TICKETS voor WisKeys-lezers19/09/17 - 14:53 Conferentie #HRPRO10011/09/17 - 12:59 The future of HR: employee engagement is key

Dossiers

14/03/18 - 16:42 De hartslag van arbeidsmarkt 4.021/02/18 - 16:26 CSR is een trend, geen hype07/12/17 - 07:48 De arbeidswet ontrafeld06/11/17 - 16:36 De toekomst in beweging12/10/17 - 05:39 Innoverende HR in de praktijk15/06/17 - 09:47 Re-integratie = kansen benutten14/06/17 - 09:00 #LerenuitBoeken01/06/17 - 06:18 Mini-dossier: duurzame loopbanen18/05/17 - 09:57 Zinvol werk: de sleutel tot weerbaarheid04/05/17 - 06:24 Competentie- en talentmanagement in slakkengang